Τρία χρόνια μετά τις φυσικές καταστροφές του 2023, η αποκατάσταση στη Θεσσαλία και στον Έβρο παραμένει σε εξέλιξη, ενώ παράλληλα αλλάζει ο σχεδιασμός για την αντιμετώπιση των πλημμυρών. Μεγάλα έργα σε οδικές και σιδηροδρομικές υποδομές δεν έχουν κλείσει ακόμη, οι πληρωμές της κρατικής αρωγής για τον Daniel συνεχίζονταν έως το καλοκαίρι του 2026 και, την ίδια ώρα, η χώρα περνά σε νέο κύκλο αντιπλημμυρικού σχεδιασμού, με master plans για έργα σε όλη την επικράτεια και ειδικότερες παρεμβάσεις στις περισσότερο εκτεθειμένες περιοχές.
Το 2026 σημειώθηκε μια σημαντική εξέλιξη. Στις 28 Ιανουαρίου άνοιξε πρόσκληση ύψους 13,33 εκατ. ευρώ για την εκπόνηση Στρατηγικών Σχεδίων – MasterPlans Έργων Αντιπλημμυρικής Προστασίας σε όλη τη χώρα, τα οποία συνδέονται με τα εγκεκριμένα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας. Η προθεσμία υποβολής προτάσεων φθάνει έως τις 16 Νοεμβρίου 2026.
Πρόκειται για το επόμενο στάδιο ενός σχεδιασμού που είχε συσσωρεύσει σημαντικές καθυστερήσεις και χρειάστηκε να επανεξεταστεί μετά τις πλημμύρες του 2023. Και πλέον το ζητούμενο είναι η μετάβαση από τη χαρτογράφηση του κινδύνου στην ιεράρχηση και ωρίμανση συγκεκριμένων έργων.
Θεσσαλία – Daniel: 2,3 δισ. ευρώ άμεσες ζημιές από ένα μόνο φαινόμενο
Το μέγεθος της έκθεσης της χώρας έγινε σαφές μετά την κακοκαιρία Daniel στη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023. Η Ελλάδα δήλωσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνολικές άμεσες ζημιές 2,3 δισ. ευρώ.
Το ποσό αντιστοιχεί περίπου στο 1% του ελληνικού ΑΕΠ εκείνης της περιόδου και αφορά μόνο την άμεση καταστροφή. Δεν αποτυπώνει πλήρως τη χαμένη παραγωγή των επόμενων ετών, τις επιπτώσεις στις επιχειρήσεις, τις εφοδιαστικές αλυσίδες ή τις τιμές αγροτικών προϊόντων.
Χαρακτηριστική είναι και η σχέση μεταξύ της συνολικής ζημιάς και της κοινοτικής οικονομικής στήριξης. Για τις πλημμύρες του 2023 εγκρίθηκε από το Ταμείο Αλληλεγγύης της ΕΕ συνολική συνδρομή 101,5 εκατ. ευρώ προς την Ελλάδα, δηλαδή ένα σχετικά μικρό μέρος σε σχέση με τα 2,3 δισ. ευρώ των άμεσων ζημιών.
Η αποκατάσταση συνεχίζεται τρία χρόνια μετά
Στη Θεσσαλία, ο κύκλος της αποκατάστασης δεν έχει κλείσει. Ακόμη και στο σκέλος της κρατικής αρωγής, στα τέλη Ιουλίου 2026 βρισκόταν σε διαδικασία καταβολής το τελευταίο 14% της ενίσχυσης προς επιχειρήσεις και αγροτικές εκμεταλλεύσεις που επλήγησαν από τον Daniel. Σύμφωνα με την Περιφέρεια Θεσσαλίας, σχεδόν το σύνολο των δικαιούχων είχε τότε ενταχθεί στις αποφάσεις τελικής επιχορήγησης.
Στις υποδομές, το μεγαλύτερο πρόγραμμα αφορά την αποκατάσταση του οδικού δικτύου που καταστράφηκε από τις κακοκαιρίες Daniel και Elias. Το έργο που έχει ενταχθεί στο Ταμείο Ανάκαμψης έχει συνολικό προϋπολογισμό 508,9 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 410,4 εκατ. ευρώ χρηματοδοτούνται από το Ταμείο.
Οι παρεμβάσεις δεν περιορίζονται στην επισκευή του οδοστρώματος. Αφορούν γέφυρες, τεχνικά έργα, πρανή και τμήματα του δικτύου που υπέστησαν εκτεταμένες ζημιές, με στόχο η αποκατάσταση να μην επαναφέρει απλώς τις υποδομές στην κατάσταση πριν από την καταστροφή αλλά να αυξήσει, όπου είναι δυνατόν, την ανθεκτικότητά τους.
Στον σιδηρόδρομο φθάσαμε έως το 2026
Αντίστοιχα μεγάλη ήταν η ζημιά στο σιδηροδρομικό δίκτυο της Θεσσαλίας. Το έργο οριστικής αποκατάστασης που εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης έχει συνολικό προϋπολογισμό 233,12 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση 188 εκατ. ευρώ από το Ταμείο. Περιλαμβάνει την αποκατάσταση υποδομής και επιδομής, αλλά και των συστημάτων σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης σε τμήματα του δικτύου που επλήγησαν.
Στις παρεμβάσεις περιλαμβάνονται οι γραμμές Παλαιοφάρσαλος – Καλαμπάκα και Λάρισα – Βόλος, καθώς και η γραμμή Βόλου – Μηλεών. Η επίσημη καταχώριση του έργου στο «Ελλάδα 2.0» έδινε ως ημερομηνία ολοκλήρωσης την 30ή Ιουλίου 2026.
Η χρονική απόσταση από τον Daniel είναι ενδεικτική της κλίμακας των καταστροφών καθώς η οριστική αποκατάσταση βασικών μεταφορικών υποδομών εκτείνεται σχεδόν σε ολόκληρη την τριετία που ακολούθησε τις πλημμύρες.
Πάνω από 116 εκατ. ευρώ σε αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις
Παράλληλα με την αποκατάσταση των υποδομών, συνεχίζονται οι αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις στη Θεσσαλία. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε η Περιφέρεια τον Ιούνιο του 2026, έχουν ολοκληρωθεί αποκαταστάσεις σε 432 σημεία, συνολικής δαπάνης 75,7 εκατ. ευρώ, ενώ το σύνολο των αντιπλημμυρικών έργων που έχουν υλοποιηθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη στις τέσσερις Περιφερειακές Ενότητες φθάνει τα 116,19 εκατ. ευρώ. Από αυτά, 38,72 εκατ. ευρώ αφορούν νέα έργα του 2026, ενώ στο σύνολο περιλαμβάνεται και πρόγραμμα αποκατάστασης ποταμών και ρεμάτων ύψους 42 εκατ. ευρώ.
Οι παρεμβάσεις συνεχίζονται και μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2026. Στα τέλη Αυγούστου, για παράδειγμα, η Περιφέρεια ανακοίνωσε την προώθηση έργου 4,8 εκατ. ευρώ στον Πορταϊκό ποταμό στην Πύλη Τρικάλων, με εργασίες διευθέτησης μεταξύ της γέφυρας του Αγίου Βησσαρίωνα και της νέας γέφυρας.
Τα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας και οι καθυστερήσεις
Παράλληλα με τα έργα αποκατάστασης, μετά τον Daniel ήρθε ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας.
Τα ΣΔΚΠ αποτελούν το βασικό εργαλείο εφαρμογής της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2007/60/ΕΚ. Καλύπτουν την πρόληψη, την προστασία και την ετοιμότητα, συμπεριλαμβανομένων της πρόγνωσης πλημμυρών και των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, και καταρτίζονται με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε λεκάνης ή υπολεκάνης απορροής.
Η Ελλάδα, ωστόσο, είχε μείνει πίσω στον σχετικό προγραμματισμό. Τα πρώτα σχέδια, που έπρεπε βάσει της ευρωπαϊκής νομοθεσίας να έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2015, εγκρίθηκαν το 2018.
Η πρώτη αναθεώρηση έπρεπε να ακολουθήσει έξι χρόνια αργότερα, με προθεσμία τον Δεκέμβριο του 2021, αλλά και αυτή καθυστέρησε. Η διαδικασία ολοκληρώθηκε το 2025, αφού στο μεταξύ είχαν μεσολαβήσει οι καταστροφικές πλημμύρες Daniel και Elias και χρειάστηκε επαναξιολόγηση των δεδομένων.
Η εξέλιξη του 2026: 13,3 εκατ. ευρώ για Master Plans σε όλη τη χώρα
Το επόμενο βήμα ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2026. Μέσω του Προγράμματος «Πολιτική Προστασία 2021-2027» άνοιξε στις 28 Ιανουαρίου 2026 πρόσκληση προϋπολογισμού 13.333.333 ευρώ για την εκπόνηση Στρατηγικών Σχεδίων – MasterPlans Έργων Αντιπλημμυρικής Προστασίας.
Η πρόσκληση καλύπτει ολόκληρη τη χώρα, με δικαιούχους το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, και παραμένει ανοικτή έως τις 16 Νοεμβρίου 2026.
Τα MasterPlans δεν αντικαθιστούν τα ΣΔΚΠ. Έρχονται να εξειδικεύσουν τον σχεδιασμό σε επίπεδο έργων. Η ίδια η πρόσκληση αναφέρει ότι αφορούν έργα αντιπλημμυρικής προστασίας τα οποία περιλαμβάνονται στα εγκεκριμένα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας.
Ειδικός σχεδιασμός για τον Πηνειό – Τα έργα μεταφέρονται στο 2027
Στη Θεσσαλία, ο αντιπλημμυρικός σχεδιασμός έχει προχωρήσει ειδικότερα στο ποτάμιο σύστημα του Πηνειού, όπου βρίσκονται σε εξέλιξη οι μελέτες που θα καθορίσουν τα επόμενα έργα προστασίας.
Στο Πρόγραμμα «Θεσσαλία 2021-2027» εντάχθηκε με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 4,7 εκατ. ευρώ η εκπόνηση τριών Επιχειρησιακών Σχεδίων Αντιπλημμυρικής Προστασίας. Οι μελέτες καλύπτουν τμήματα του Πηνειού και τους κύριους παραποτάμους του, την ανατολική πεδιάδα της Θεσσαλίας και την περιοχή της Κάρλας και περιλαμβάνουν ανάλυση του πλημμυρικού κινδύνου, επιχειρησιακό σχέδιο των απαιτούμενων έργων και προκαταρκτικές μελέτες για τις παρεμβάσεις που θα επιλεγούν. Οι σχετικοί διαγωνισμοί προκηρύχθηκαν στα τέλη του 2025, με τις προθεσμίες υποβολής προσφορών να φθάνουν στον Ιανουάριο του 2026.
Για τη χρηματοδότηση των έργων που θα προκύψουν από αυτόν τον σχεδιασμό, η Περιφέρεια προχώρησε σε ανακατανομή των πόρων του Προγράμματος «Θεσσαλία 2021-2027». Ενώ αρχικά προβλέπονταν 5 εκατ. ευρώ για την αντιπλημμυρική θωράκιση, το ποσό αυξήθηκε στα 50 εκατ. ευρώ.
Ο αρχικός προγραμματισμός προέβλεπε ότι τα έργα που θα προέκυπταν από τις μελέτες θα δημοπρατούνταν μέσα στο 2026. Η νεότερη επίσημη ενημέρωση, ωστόσο, μεταφέρει το χρονοδιάγραμμα. Στις 7 Ιουνίου 2026, η Περιφέρεια ανέφερε ότι είναι σε εξέλιξη η εκπόνηση των μελετών για ολόκληρο το ποτάμιο σύστημα του Πηνειού, από τα ορεινά της Καλαμπάκας έως τα παράλια, και ότι τα έργα που θα προκύψουν από αυτές προβλέπεται να υλοποιηθούν μέσα στο 2027, με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ.
Στον σχεδιασμό προστίθεται και σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τις λεκάνες απορροής της Θεσσαλίας, με μοντέλα πρόγνωσης πλημμυρικού κινδύνου που θα αξιοποιούν σχεδόν σε πραγματικό χρόνο στοιχεία βροχόπτωσης και μεταβολής της στάθμης των ποταμών. Σύμφωνα με την Περιφέρεια, ο σχεδιασμός στοχεύει στην έκδοση ειδοποιήσεων 5 έως 10 ώρες πριν από ένα πιθανό πλημμυρικό επεισόδιο, με επίκεντρο τη λεκάνη απορροής του Πηνειού.
Έτσι, τον Σεπτέμβριο του 2026 στη Θεσσαλία βρίσκονται σε εξέλιξη οι μελέτες του νέου σχεδιασμού για το σύστημα του Πηνειού, από τις οποίες θα προκύψει η επόμενη γενιά έργων με ορίζοντα υλοποίησης το 2027.
Έβρος: Από τα αντιδιαβρωτικά στα έργα στα ρέματα
Διαφορετική είναι η περίπτωση του Έβρου, όπου μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του Αυγούστου του 2023 η αποκατάσταση συνδέθηκε από την αρχή και με τον αυξημένο πλημμυρικό κίνδυνο. Η απώλεια της βλάστησης σε μεγάλες εκτάσεις αύξησε τον κίνδυνο διάβρωσης και μεταφοράς φερτών υλικών, ιδιαίτερα στις λεκάνες απορροής που επλήγησαν από τη φωτιά.
Οι πρώτες παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν γι’ αυτό στα αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα, παράλληλα με την αποκατάσταση του δασικού οικοσυστήματος. Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, μετά την πυρκαγιά εκπονήθηκαν και εγκρίθηκαν μέσα σε έναν μήνα 18 αντιδιαβρωτικές μελέτες, ενώ το συνολικό πρόγραμμα παρεμβάσεων στον Έβρο περιλαμβάνει αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα, αναδάσωση, δράσεις πρόληψης και προστασίας της πανίδας, με πόρους άνω των 85 εκατ. ευρώ.
Τρία χρόνια μετά, ένα μέρος του σχεδιασμού έχει μεταφερθεί πλέον χαμηλότερα στις λεκάνες απορροής και στα ρέματα γύρω από την Αλεξανδρούπολη. Στο πλαίσιο της ανασυγκρότησης του Έβρου έχουν προβλεφθεί, μεταξύ άλλων, μελέτη ολιστικής διαχείρισης των αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων στις λεκάνες απορροής της Περιφερειακής Ενότητας, σύνταξη μητρώου ρεμάτων και παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των συνεπειών της πυρκαγιάς στις πεδινές κοίτες των ρεμάτων δυτικά και ανατολικά της Αλεξανδρούπολης.
Ειδικό βάρος έχουν τα ρέματα Ειρήνη και Κακόρεμα. Σύμφωνα με τον νεότερο απολογισμό της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, μέσα στο 2026 βρίσκεται σε εξέλιξη διαγωνιστική διαδικασία ύψους 5 εκατ. ευρώ για έργα στις πεδινές κοίτες των δύο ρεμάτων. Παράλληλα, στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται έργα 5,85 εκατ. ευρώ για την πρόληψη και τον μετριασμό των συνεπειών της πυρκαγιάς στα ρέματα της Αλεξανδρούπολης και του ανατολικού τομέα της πόλης, μεταξύ των οποίων ο Βανικιώτης και το Αρίστηνο.
Στον ευρύτερο σχεδιασμό περιλαμβάνονται επίσης η παρακολούθηση της διάβρωσης των καμένων εδαφών, η αξιολόγηση πράσινων υποδομών για τη διαχείριση των καμένων εκτάσεων και η σύνταξη μητρώου ρεμάτων. Πρόκειται για παρεμβάσεις που επιχειρούν να συνδέσουν την αποκατάσταση του δάσους με τη διαχείριση των υδάτων και την προστασία των οικισμών που βρίσκονται χαμηλότερα στις ίδιες λεκάνες απορροής.
Το 2024 ορίστηκε παράλληλα ειδικός Συντονιστής Αποκατάστασης και Ανασυγκρότησης στον Έβρο, με έδρα την Αλεξανδρούπολη, ενώ στο πρόγραμμα ανασυγκρότησης έχουν ενταχθεί συνολικά 47 έργα και δράσεις σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Στο σκέλος της αντιπλημμυρικής προστασίας περιλαμβάνονται, πέρα από τις παρεμβάσεις στα ρέματα της Αλεξανδρούπολης, έργα και μελέτες για τον Ερυθροπόταμο και άλλες υδατικές υποδομές της Περιφερειακής Ενότητας.
Η εικόνα το 2026 είναι επομένως διαφορετική από την πρώτη περίοδο μετά την πυρκαγιά: από τις άμεσες αντιδιαβρωτικές παρεμβάσεις στις καμένες εκτάσεις, ο σχεδιασμός έχει περάσει πλέον σε έργα και μελέτες για τα ρέματα και τις λεκάνες απορροής, με μέρος των παρεμβάσεων να βρίσκεται ακόμη σε διαγωνιστική ή μελετητική φάση.
Πού βρίσκεται ο σχεδιασμός τρία χρόνια μετά
Τρία χρόνια μετά τον Daniel και τις πυρκαγιές στον Έβρο, η εικόνα παραμένει σύνθετη. Η αποκατάσταση των μεγάλων υποδομών χρειάστηκε να φθάσει έως το 2026, ενώ ακόμη και οι τελευταίες πληρωμές της κρατικής αρωγής στη Θεσσαλία βρίσκονταν σε εξέλιξη αυτό το καλοκαίρι.
Παράλληλα, όμως, έχει ανοίξει ένας νέος κύκλος σχεδιασμού. Τα αναθεωρημένα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας αποτελούν πλέον τη βάση για την εκπόνηση των νέων Master Plans αντιπλημμυρικών έργων σε όλη τη χώρα, ενώ στη Θεσσαλία προχωρά ειδικότερα ο σχεδιασμός για τον Πηνειό και την Κάρλα.
Το βάρος μεταφέρεται πλέον στην ολοκλήρωση των μελετών και στην υλοποίηση των έργων που θα προκύψουν από τον νέο σχεδιασμό. Τρία χρόνια μετά τις καταστροφές του 2023, οι παρεμβάσεις αποκατάστασης παραμένουν σε εξέλιξη σε αρκετές περιοχές, ενώ στον αντιπλημμυρικό σχεδιασμό το επόμενο βήμα είναι η μετάβαση από τα αναθεωρημένα σχέδια και τους χάρτες κινδύνου σε συγκεκριμένα, χρηματοδοτημένα έργα.
