Στην είσοδο της κοιλάδας των Τεμπών, εκεί όπου ο δρόμος στενεύει και η φύση σωπαίνει από δέος, απλώνονται τα Αμπελάκια. Χτισμένα ψηλά, στις βορειοδυτικές πλαγιές της Όσσας, μοιάζουν να αγναντεύουν αιώνες τώρα τον Πηνειό να κυλά από κάτω τους σαν ασημένια μνήμη. Πέτρα πάνω στην πέτρα, σοκάκι δίπλα στο σοκάκι, το χωριό στέκει σαν ζωντανό χρονικό μιας Ελλάδας που δεν ξεχάστηκε απλώς περίμενε να τη θυμηθούν.
Το όνομά τους είτε γεννήθηκε από τα μικρά αμπέλια που κάποτε σκέπαζαν τις πλαγιές είτε από τη λέξη Αμφιλάκκια που σημαίνει ανάμεσα σε δυο λάκκους, μα όποια κι αν είναι η αλήθεια, τα Αμπελάκια έμαθαν από νωρίς να ζουν ανάμεσα. Ανάμεσα στη φύση και στον άνθρωπο, στο εμπόριο και στο πνεύμα, στην ταπεινότητα και στη μεγαλουργία.
Στα μέσα του 15ου αιώνα, άνθρωποι χωρίς γη βρήκαν εδώ τόπο να ριζώσουν. Χωρίς Τούρκους κατοίκους και με σπάνια προνόμια, οι Αμπελακιώτες έμαθαν να κυβερνούν μόνοι τον μόχθο τους. Καλλιέργησαν αμπέλια, ύφαιναν νήματα, έβαφαν μαλλιά. Κι από ένα ταπεινό φυτό, το ριζάρι, έβγαλαν το κόκκινο χρώμα που έμελλε να ταξιδέψει σε όλη την Ευρώπη.
Τον 18ο αιώνα, το χωριό γνώρισε τη χρυσή του εποχή. Τα Αμπελάκια δεν ήταν πια ένα ορεινό χωριό ήταν ένα μικρό οικονομικό θαύμα.
Το 1778, οι κάτοικοι έκαναν κάτι πρωτοφανές. Ενωσαν τις δυνάμεις τους και ίδρυσαν την Κοινή Συντροφία ένα. βιομηχανικό συνεταιρισμό. Δεν ήταν απλώς εμπόριο ήταν συλλογικότητα, εμπιστοσύνη, κοινό όραμα.
Στο τριώροφο αρχοντικό του Γεωργίου Μαύρου του Σβαρτς, όπως τον γνώριζαν στην Ευρώπη χτυπούσε η καρδιά αυτής της πρωτοπορίας. Εκεί φυλάσσονταν τα ταμεία, εκεί λαμβάνονταν αποφάσεις, εκεί η ελληνική πέτρα συνάντησε το ευρωπαϊκό εμπόριο. Τα αρχοντικά υψώθηκαν περήφανα, με ξυλόγλυπτες οροφές και τοιχογραφίες, μα δεν ήταν επίδειξη ήταν η φυσική έκφραση μιας κοινωνίας που άνθιζε.
Κι όμως, τα Αμπελάκια δεν έπλουτισαν μόνο στο χρήμα. Πλούτισαν στο πνεύμα. Στο Ελληνομουσείον, στο πρόναο της Αγίας Παρασκευής, δίδαξαν οι μεγαλύτεροι δάσκαλοι του Γένους. Εκεί ακούστηκαν αρχαία ελληνικά, φιλοσοφία, μαθηματικά, φυσικές επιστήμες. Εκεί ο λόγος έγινε φως. Από εκεί ξεπήδησαν ιδέες που ταξίδεψαν όσο μακριά ταξίδευαν και τα κόκκινα νήματα.
Όμως η ιστορία, όπως πάντα, δεν χαρίζεται. Η ανιλίνη αντικατέστησε το ριζάρι, οι φόροι του Αλή Πασά βάρυναν, οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι έκοψαν τις αγορές. Το 1812, η Κοινή Συντροφία διαλύθηκε. Και μαζί της άρχισε σιγά σιγά η σιωπή. Τα Αμπελάκια δεν χάθηκαν απλώς μίκρυναν, όπως μικραίνουν τα μεγάλα πράγματα όταν ολοκληρώσουν τον κύκλο τους.
Σήμερα, περπατώντας στα λιθόστρωτα σοκάκια, ακούς ακόμη τα βήματα εκείνων που έμαθαν να συνεργάζονται πριν τον κόσμο. Οι πέτρινες βρύσες ψιθυρίζουν ιστορίες, τα αρχοντικά στέκουν σαν βιβλία ανοιχτά, και η Όσσα τα σκεπάζει προστατευτικά, όπως τότε.
Τα Αμπελάκια δεν είναι απλώς ένα χωριό.
Είναι η απόδειξη πως η Ελλάδα, ακόμη και στα πιο δύσκολα χρόνια, ήξερε να δημιουργεί μέλλον.
Με πέτρα, με γνώση, με συλλογική ψυχή.
Πηγή:Σκιές και Ψίθυροι
