Συγχαρητήρια, προσληφθήκατε: Είστε μηχανή παραγωγής δεδομένων
Συγχαρητήρια! Χωρίς καν να το καταλάβεις, μόλις έπιασες δουλειά σε μια από τις πιο κερδοφόρες βιομηχανίες του πλανήτη. Δεν έχει ρεπό, δεν κολλάει ένσημα και, φυσικά, δεν πληρώνεσαι. Τι ακριβώς κάνεις; Απλώς υπάρχεις και παράγεις δεδομένα.
Ναι, σωστά διάβασες. Είσαι μια υπερσύγχρονη, βιολογική μηχανή παραγωγής πληροφοριών και τα πας περίφημα!
Το χρονικό μιας «αθώας» ημέρας
Το πρωί χτυπάει το ξυπνητήρι. Το έξυπνο ρολόι σου καταγράφει με ευλάβεια ότι ο ύπνος σου ήταν μέτριος και οι παλμοί σου ελαφρώς ανεβασμένοι. Η εφαρμογή «ξέρει» πια ότι σήμερα έχεις άγχος. Οι μεγάλοι κατασκευαστές ορκίζονται ότι δεν δίνουν τέτοια στοιχεία σε διαφημιστές. Μια εφαρμογή γυμναστικής τρίτου κατασκευαστή, όμως, που κατέβασες κάποτε και πάτησες «Αποδέχομαι» χωρίς να διαβάσεις τίποτα; Εκεί τα πράγματα θολώνουν.
Ανοίγεις το κινητό. Η αναγνώριση προσώπου πέτυχε. Εδώ, για να είμαστε δίκαιοι, το πρόσωπό σου μένει κλειδωμένο μέσα στη συσκευή και δεν ταξιδεύει σε κανέναν διακομιστή. Όλα τα υπόλοιπα, όμως, ταξιδεύουν μια χαρά.
Χαζεύεις πέντε λεπτά στα κοινωνικά δίκτυα. Ο αλγόριθμος δεν καταγράφει μόνο πού πάτησες «Μου αρέσει». Μετράει και πόση ώρα κόλλησε το βλέμμα σου σε εκείνη τη διαφήμιση για καφετιέρες, ακόμα κι αν δεν την άγγιξες. Μέσα στα πρώτα δέκα λεπτά της μέρας σου, έχεις ήδη δώσει αρκετό υλικό για ένα μίνι προφίλ ενδιαφερόντων. Και πού να πιεις και καφέ.
Οι αριθμοί (που καλύτερα να μην τους σκέφτεσαι πριν κοιμηθείς)
Μια εκτίμηση που κυκλοφορεί ευρέως, από την έκθεση «Data Never Sleeps» της εταιρείας ανάλυσης δεδομένων Domo, υπολόγιζε ότι ήδη από το 2020 δημιουργούνται περίπου 1,7 Megabytes δεδομένων κάθε δευτερόλεπτο για κάθε άνθρωπο στη Γη. Είναι μέσος όρος, όχι μέτρηση του δικού σου κινητού, αλλά δίνει μια ιδέα της κλίμακας.
Αν το καλοσκεφτείς, μια δισκέτα της δεκαετίας του ’90 χωρούσε 1,44 MB. Με αυτόν τον ρυθμό τη γεμίζεις σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο. Μέχρι να τελειώσεις αυτή την παράγραφο, έχεις «γεμίσει» καμιά εικοσαριά. Από πού βγαίνουν όλα αυτά;
- Από τις αναζητήσεις. Η Google ανακοίνωσε το 2025 ότι δέχεται πάνω από 5 τρισεκατομμύρια αναζητήσεις τον χρόνο, δηλαδή γύρω στα 13–14 δισεκατομμύρια την ημέρα. Και αυτό μόνο η Google.
- Από το κινητό σου, που ξέρει πού βρίσκεσαι μέσω GPS, κεραιών κινητής και δικτύων Wi‑Fi.
- Από τα αμέτρητα μηνύματα, αρχεία και φωτογραφίες που στέλνεις και ανεβάζεις.
Η συσκευή που σε ξέρει καλύτερα από τη μάνα σου
«Μα εγώ δεν έχω τίποτα να κρύψω!». Η κλασική ατάκα του ανυποψίαστου υπαλλήλου της χρονιάς. Στον ψηφιακό κόσμο το θέμα δεν είναι τι κρύβεις, αλλά τι «πουλάς» χωρίς να το ξέρεις. Το ίντερνετ δεν είναι δωρεάν επειδή οι τεχνολογικοί κολοσσοί έχουν καλή καρδιά. Το προϊόν είσαι εσύ.
Και για όσους πιστεύουν ότι αρκεί να κλείσουν την τοποθεσία: το 2022 η Google πλήρωσε 391,5 εκατομμύρια δολάρια σε συμβιβασμό με 40 πολιτείες των ΗΠΑ. Η κατηγορία ήταν ότι συνέχιζε να συλλέγει δεδομένα τοποθεσίας ενώ οι χρήστες νόμιζαν ότι το είχαν απενεργοποιήσει.
Η σκούπα ρομπότ έχει χαρτογραφήσει το σαλόνι σου και ξέρει πού είναι ο καναπές. Η πλατφόρμα που βλέπεις σειρές ξέρει σε ποιο λεπτό πάτησες παύση, πού γύρισες πίσω και ποιο επεισόδιο είδες δεύτερη φορά (ναι, σε κρίνουν και για αυτό).
Οι περισσότερες μεγάλες πλατφόρμες, βέβαια, δεν «πουλάνε» τα δεδομένα σου αυτούσια. Πουλάνε κάτι πιο κερδοφόρο: την πρόσβαση σε σένα. Ο διαφημιστής δεν παίρνει το προφίλ σου. Πληρώνει για να εμφανιστεί η διαφήμισή του ακριβώς σε ανθρώπους σαν εσένα. Υπάρχουν πάντως και εταιρείες, οι λεγόμενοι data brokers, που μαζεύουν και μεταπωλούν πληροφορίες κανονικά. Όλα αυτά είναι ψηφιακά τουβλάκια που χτίζουν τον καταναλωτικό σου σωσία.
Η τηλεόραση που σε βλέπει πίσω
Ενώ εσύ χαλαρώνεις στον καναπέ, η έξυπνη τηλεόραση δουλεύει υπερωρίες. Έχει συνήθως ενεργοποιημένη από την αρχή μια λειτουργία με το βαρετό όνομα «Αυτόματη Αναγνώριση Περιεχομένου» (ACR): «φωτογραφίζει» ανά τακτά διαστήματα την οθόνη και καταλαβαίνει τι βλέπεις, είτε από εφαρμογή είτε από κεραία, αποκωδικοποιητή ή κονσόλα. Το Netflix ξέρει τι είδες στο Netflix. Η τηλεόραση ξέρει τι είδες σε όλα.
Το 2017 η Vizio πλήρωσε 2,2 εκατ. δολάρια στις ΗΠΑ, επειδή μάζευε και πουλούσε χωρίς συγκατάθεση δεδομένα θέασης από περίπου 11 εκατ. τηλεοράσεις. Τον Δεκέμβριο του 2025 το Τέξας μήνυσε τις Samsung, LG, Sony, Hisense και TCL, υποστηρίζοντας ότι οι τηλεοράσεις τους καταγράφουν την οθόνη έως και δύο φορές το δευτερόλεπτο.
Στον δρόμο: το αυτοκίνητο που κρατάει σημειώσεις
Μπαίνεις στο αυτοκίνητο και νομίζεις ότι γλίτωσες. Λάθος. Το σύγχρονο αυτοκίνητο είναι υπολογιστής με ρόδες: GPS, ίντερνετ, μικρόφωνα, συχνά και κάμερα που κοιτάζει τον οδηγό. Ξέρει πού πήγες, πόσο γρήγορα και πόσο απότομα φρενάρεις, ενώ το σύστημα infotainment συχνά αντιγράφει και τις επαφές του κινητού σου.
Το 2023 το Mozilla Foundation εξέτασε 25 μάρκες αυτοκινήτων και τις έκοψε και τις 25 στην ιδιωτικότητα, χαρακτηρίζοντας τα αυτοκίνητα τη χειρότερη κατηγορία προϊόντων που είχε αξιολογήσει ποτέ. Μια αυτοκινητοβιομηχανία έγραφε στους όρους της ότι μπορεί να συλλέγει ακόμα και στοιχεία για τη σεξουαλική δραστηριότητα. Πώς; Δεν το εξηγούσε.
Στις ΗΠΑ, μια άλλη αυτοκινητοβιομηχανία πουλούσε δεδομένα οδήγησης σε εταιρείες που τα έκαναν αναφορές για τις ασφαλιστικές, και κάποιοι οδηγοί είδαν τα ασφάλιστρά τους να ανεβαίνουν χωρίς εξήγηση. Τον Ιανουάριο του 2026 η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου της το απαγόρευσε για πέντε χρόνια.
Το φρενάρισμα που έκανες για να μη χτυπήσεις τη γάτα; Κάπου υπάρχει καταγεγραμμένο ως «επικίνδυνη οδηγική συμπεριφορά».
Μηχανές, ποδήλατα, πατίνια: κανείς δεν γλιτώνει
Ούτε οι μοτοσικλετιστές γλιτώνουν. Οι νέες μηχανές ζευγαρώνουν με το κινητό, και οι εφαρμογές τους καταγράφουν διαδρομές, ταχύτητα, ακόμα και πόσο έγειρες στη στροφή. Το ίδιο και η εφαρμογή του ηλεκτρικού ποδηλάτου ή του πατινιού σου, που ξέρει αναγκαστικά πού πας κάθε μέρα.
Στα κοινόχρηστα πατίνια η καταγραφή είναι προϋπόθεση, αφού πληρώνεις με τη διαδρομή. Στο Λος Άντζελες ο δήμος ζήτησε από τις εταιρείες στοιχεία για κάθε βόλτα, και το 2022 το εφετείο έκρινε ότι ο χρήστης που προσέφυγε δεν είχε «εύλογη προσδοκία ιδιωτικότητας», αφού είχε δώσει ο ίδιος την τοποθεσία του. Πάτησες «Αποδέχομαι», άρα αποδέχτηκες.
«Μα με ακούει το κινητό!»
Και φτάνουμε στο κλασικό: βλέπεις στην οθόνη σου διαφήμιση για ακριβώς εκείνο το ζευγάρι παπούτσια που χάζευες χθες σε μια βιτρίνα. Δεν το έψαξες πουθενά. Άρα το κινητό σε ακούει, σωστά;
Μάλλον όχι. Η αλήθεια είναι πιο βαρετή και ταυτόχρονα πιο ανατριχιαστική:
- Ήσουν εκεί. Το κινητό σου κατέγραψε ότι στάθηκες έξω από το κατάστημα. Αυτό αρκεί.
- Δεν ήσουν μόνος. Ο φίλος που ήταν μαζί σου το έψαξε. Ήσασταν στο ίδιο Wi‑Fi, είστε «συνδεδεμένοι», άρα ο αλγόριθμος υποθέτει ότι σας ενδιαφέρουν τα ίδια.
- Το πρόσεξες τώρα. Η διαφήμιση μπορεί να εμφανιζόταν και πριν. Απλώς τώρα σου έκανε κλικ στο μυαλό.
Μην ψάχνεις λοιπόν για κοριούς στο σπίτι. Η μηχανή δεν χρειάζεται να σε ακούσει. Σε ξέρει ήδη αρκετά καλά.
Και τώρα τι κάνουμε;
Απολύτως τίποτα, αν φυσικά σκοπεύεις να μετακομίσεις σε καμιά σπηλιά στο βουνό, χωρίς ρεύμα και σήμα. Για όλους τους υπόλοιπους, υπάρχουν μερικά πράγματα που κάνουν τη «δουλειά» λιγότερο απλήρωτη:
- Κοίτα τις άδειες των εφαρμογών. Χρειάζεται πραγματικά ο φακός να ξέρει πού βρίσκεσαι; Τοποθεσία και μικρόφωνο μόνο όταν χρησιμοποιείς την εφαρμογή.
- Πάτα «Απόρριψη όλων» στα cookies. Ναι, το κουμπί υπάρχει. Απλώς είναι πάντα λίγο πιο κρυμμένο.
- Κλείσε τις εξατομικευμένες διαφημίσεις στους λογαριασμούς Google και Meta. Θα βλέπεις διαφημίσεις ούτως ή άλλως, απλώς λιγότερο «προσωπικές».
- Ψάξε τις ρυθμίσεις της τηλεόρασης. Η λειτουργία ACR κρύβεται συνήθως στις ρυθμίσεις απορρήτου, με ονόματα όπως «Υπηρεσίες πληροφοριών προβολής», «Live Plus» ή «Viewing Data». Απενεργοποίησέ την. Η εικόνα δεν θα χειροτερέψει, το υπόσχομαι.
- Ρίξε μια ματιά στο μενού απορρήτου του αυτοκινήτου και στην εφαρμογή του κατασκευαστή, του αυτοκινήτου, της μηχανής ή του ποδηλάτου. Κλείσε ό,τι δεν χρειάζεσαι. Και αν νοικιάσεις αυτοκίνητο, πριν το επιστρέψεις σβήσε το κινητό σου από το σύστημα infotainment. Αλλιώς ο επόμενος οδηγός θα ξέρει τις επαφές σου.
- Θυμήσου ότι ζεις στην ΕΕ. Ο GDPR σου δίνει δικαίωμα να ζητήσεις από μια εταιρεία τι ξέρει για σένα και να απαιτήσεις να το σβήσει. Ο νέος Κανονισμός για τα Δεδομένα (Data Act) σου δίνει επιπλέον δικαίωμα πρόσβασης στα δεδομένα που παράγουν οι συνδεδεμένες συσκευές σου, από την τηλεόραση μέχρι το αυτοκίνητο. Αν δεν σου απαντήσουν, υπάρχει η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Δεν θα σε κάνουν αόρατο. Θα σε κάνουν όμως έναν υπάλληλο που τουλάχιστον διάβασε τη σύμβασή του.
Στέφανος Γκουτζιαντάμης
Ειδικός Εφαρμογών Πληροφορικής
Πηγές
- Domo, Data Never Sleeps 6.0 (2018): η εκτίμηση των 1,7 MB ανά δευτερόλεπτο ανά άνθρωπο
- Review42, Google Statistics & Facts: η ανακοίνωση της Google για 5 τρισ. αναζητήσεις τον χρόνο (Ιαν. 2025)
- CNBC, Google settles with 40 states over location tracking (14/11/2022): ο συμβιβασμός των 391,5 εκατ. δολαρίων
- Hunton Andrews Kurth, FTC settlement with VIZIO (2017): τα 2,2 εκατ. δολάρια και τα 11 εκατ. τηλεοράσεις
- TechSpot, Texas sues five smart TV makers (Δεκ. 2025): οι αγωγές του Τέξας για το ACR
- Neowin, TV makers allegedly taking screenshots every 500 ms: η καταγραφή δύο φορές το δευτερόλεπτο, κατά τις αγωγές
- Mozilla Foundation, Privacy Nightmare on Wheels (6/9/2023): η αξιολόγηση των 25 μαρκών αυτοκινήτων
- Techlicious, U.S. Government Bans GM from Sharing Driving Data (16/1/2026): η απόφαση της FTC για GM και OnStar
- Bloomberg Law, LA’s E-Scooter Location Collection Passes Constitutional Test (2022): η υπόθεση των πατινιών στο Λος Άντζελες
- EPIC, ανάλυση για το Mobility Data Specification: τι στοιχεία στέλνουν οι εταιρείες πατινιών στον δήμο
