Η ένταξή του στον Κατάλογο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO έρχεται, όπως τονίζει ο κ. Μπίτος, να επισφραγίσει τη μοναδική αξία ενός οικοτόπου που όχι μόνο αποτελεί σύμβολο της ελληνικής μυθολογίας, αλλά ταυτόχρονα συνιστά το «σπίτι» για μία πλούσια και σπάνια βιοποικιλότητα.
«Η ιδιαιτερότητα του Ολύμπου έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι συνδυάζει δύο διαφορετικές διαστάσεις παγκόσμιας αξίας: την πολιτιστική και τη φυσική» σημειώνει χαρακτηριστικά ο προϊστάμενος της Μονάδας Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου.
«Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο μύθος, ο οποίος είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με το βουνό και έχει αποτυπωθεί στα ομηρικά έπη και σε πλήθος έργων, όπως του Ησίοδου που έχουν ταξιδέψει τον Όλυμπο σε ολόκληρο τον κόσμο. Από την άλλη βρίσκεται ένα οικοσύστημα με ιδιαίτερα υψηλή βιοποικιλότητα, σημαντικό αριθμό ενδημικών ειδών και μοναδικά χαρακτηριστικά για τα δεδομένα της περιοχής» επισημαίνει ο ίδιος.
Άλλωστε, όπως επισημαίνει ο κ. Μπίτος «για εκατομμύρια ανθρώπους, ο Όλυμπος είναι πάνω απ’ όλα το βουνό των θεών. Η μυθολογική του ταυτότητα αποτέλεσε το στοιχείο που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό».
Η πλούσια βιοποικιλότητα που απαντάται μόνο σε ένα σημείο του πλανήτη
Ωστόσο, η ένταξη του Ολύμπου στην UNESCO δεν βασίστηκε μόνο στον μύθο του. Το μεγάλο «στοίχημα», όπως υπογραμμίζει ο κ. Μπίτος, για να αξιολογηθεί ως μεικτό μνημείο, ήταν να αναδειχθεί η μοναδική οικολογική αξία του βουνού και να αποδειχθεί ότι διαθέτει χαρακτηριστικά που το διαφοροποιούν από άλλες περιοχές με σημαντική βιοποικιλότητα.
Στο «σπίτι» του Θεού Δία, έχουν καταγραφεί 1.983 είδη χλωρίδας και 27 ενδημικά είδη, τα οποία απαντώνται αποκλειστικά στην συγκεκριμένη περιοχή.
Ένα από τα πιο σπάνια είδη που διαβιούν στο βουνό των Θεών είναι η «Jankaea heldreichii» ή αλλιώς «Γιανκέα του Χελδράιχ», που σύμφωνα με τον κ. Μπίτο θεωρείται απομεινάρι της παγετωνικής περιόδου. Η παρουσία της στον Όλυμπο αναδεικνύει το γεγονός ότι το βουνό αυτό λειτουργεί ως «καταφύγιο» για είδη που επιβίωσαν σε ιδιαίτερα δυσμενείς κλιματικές συνθήκες.
Τα εξαιρετικά σπάνια είδη, όπως αυτό, αναπτύσσονται σε ορεινούς όγκους που περιγράφονται με τον όρο «sky island». Η έννοια αυτή περιγράφει ένα απομονωμένο ορεινό περιβάλλον, όπου σε μεγάλο υψόμετρο και κάτω από δύσκολες κλιματικές συνθήκες συγκεντρώνει σημαντικό πλούτο βιοποικιλότητας.
Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό αποτέλεσε ένα από τα βασικά στοιχεία που ενίσχυσαν την υποψηφιότητα του Ολύμπου ως μεικτού μνημείου, όπως εξηγεί στο CNN Greece ο κ. Μπίτος.
Σε αυτό το περιβάλλον δύο ακόμη ενδημικά είδη που κοσμούν τον τόπο αυτό είναι η «Campanula oreadum» που απαντάται σε σχισμές βράχων και σε υψόμετρο από τα 1.800 έως τα 2.900 μέτρα, όπως και το «Genista sakellariadis», ένα χαμηλό φυτό σε θαμνώδη μορφή που αναπτύσσεται σε πετρώδεις, ηλιόλουστες θέσεις.
Τι φέρνει η αναγνώριση της UNESCO
Σε κάθε περίπτωση, όμως, όπως εξηγεί ο προϊστάμενος της Μονάδας Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου, η ένταξη στην UNESCO δεν αποτελεί μόνο μια τιμητική διάκριση, συνοδεύεται και από συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
«Έχει λειτουργήσει ως αφετηρία για την επιτάχυνση διαδικασιών που αφορούν στην ανάπτυξη υποδομών, τη βελτίωση των ορειβατικών διαδρομών και τη διαχείριση των επισκεπτών» όπως εξηγεί.
Έτσι, η διεθνής αναγνώριση δημιουργεί πλέον ένα διαφορετικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος συνδυάζεται με μια πιο οργανωμένη διαχείριση της επισκεψιμότητας.
Μία από τις δεσμεύσεις της UNESCO η οποία θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί έως την 1η Δεκεμβρίου του 2027 είναι η χαρτογράφηση του τοπίου για την αποτίμηση των κινδύνων που μπορεί να κρύβονται.
Σύμφωνα με τον κ. Μπίτο, θα συνταχθεί μία μελέτη η οποία θα εξετάζει τους διαφορετικούς κινδύνους που μπορεί να προκύπτουν στην περιοχή, από πλημμυρικά φαινόμενα και κατολισθήσεις λόγω σεισμικής δραστηριότητας, μέχρι και φωτιές, με στόχο να εντοπιστούν τα σημεία στα οποία απαιτούνται παρεμβάσεις, ώστε να περιοριστούν οι κίνδυνοι τόσο για τους επισκέπτες όσο και για το φυσικό τοπίο.
Η αύξηση της επισκεψιμότητας μετά τον κορωνοϊό και η έκκληση για προσοχή
Η χαρτογράφηση της περιοχής έχει ιδιαίτερη σημασία σε μία συγκυρία κατά την οποία παρατηρείται «έκρηξη» στην επισκεψιμότητα μετά την πανδημία του κορωνοϊού.
«Είναι το μεγαλύτερο βουνό της Ελλάδας. Θα πρέπει ο κόσμος που επισκέπτεται την περιοχή, να λαμβάνει όλα τα κατάλληλα και να διαθέτει τον σωστό εξοπλισμό» επισημαίνει ο κ. Μπίτος.
Διότι, όπως υπογραμμίζει ο ίδιος, πολλές φορές οι επισκέπτες αποφασίζουν να διασχίσουν το βουνό «με ελλιπή πληροφόρηση για τις καιρικές συνθήκες και την κατάσταση των μονοπατιών, γεγονός που πολλές φορές έχει οδηγήσει σε επικίνδυνες καταστάσεις».
