Τα κουνούπια δεν «επιλέγουν» απλώς τους ανθρώπους τυχαία.
Νέα έρευνα υποδηλώνει ότι τα θηλυκά κουνούπια (εκείνα δηλαδή που τσιμπάνε ανθρώπους) ακολουθούν μια σειρά σημάτων (αναπνοή, μυρωδιά, οπτική αντίθεση, θερμότητα και υγρασία) που τα βοηθά να εντοπίζουν, να πλησιάζουν και να τσιμπάνε ανθρώπους με εκπληκτική ακρίβεια.
Γιατί μόνο τα θηλυκά κουνούπια τσιμπάνε
Τα αρσενικά κουνούπια δεν τρέφονται με αίμα. Τα θηλυκά κουνούπια τσιμπάνε, επειδή χρειάζονται τα θρεπτικά συστατικά του αίματος, για να αναπτύξουν αυγά.
Γι’ αυτό η έρευνα επικεντρώνεται στα θηλυκά κουνούπια, ειδικά σε είδη όπως το Aedes aegypti, τα οποία μπορούν να μεταδώσουν τον δάγκειο πυρετό, τον κίτρινο πυρετό, τον ιό Ζίκα και τον ιό chikungunya. Η κατανόηση του πώς βρίσκουν τους ανθρώπους δεν αφορά μόνο την αποφυγή τσιμπημάτων που προκαλούν φαγούρα. Έχει σημασία για τον έλεγχο της μετάδοσης ασθενειών.
Τι έδειξε η νέα μελέτη
Ερευνητές από το Georgia Tech και το MIT παρακολούθησαν εκατοντάδες θηλυκά κουνούπια, χρησιμοποιώντας τρισδιάστατες υπέρυθρες κάμερες και ανέλυσαν περίπου 20 εκατομμύρια σημεία δεδομένων κίνησης. Στόχος ήταν να μοντελοποιηθεί ο τρόπος με τον οποίο τα κουνούπια κινούνται γύρω από «στόχους», όταν υπάρχουν διαφορετικά σήματα.
Το βασικό εύρημα ήταν ότι τα κουνούπια δεν σχηματίζουν σμήνη, επειδή ακολουθούν το ένα το άλλο. Κάθε κουνούπι αντιδρά ανεξάρτητα στα ίδια σήματα, γεγονός που τα κάνει να φαίνονται ότι συγκεντρώνονται ως ομάδα.
Η ισχυρότερη έλξη συνέβη όταν το διοξείδιο του άνθρακα και ένας σκοτεινός οπτικός στόχος ήταν παρόντες ταυτόχρονα. Ένα μαύρο αντικείμενο από μόνο του δεν κράτησε την προσοχή τους για πολύ. Το διοξείδιο του άνθρακα από μόνο του βοήθησε σε πιο κοντινή απόσταση. Αλλά όταν και τα δύο συνδυάστηκαν, τα κουνούπια συγκεντρώθηκαν πιο έντονα και προσπάθησαν να τραφούν.
Βήμα-προς-βήμα: Πώς τα κουνούπια παρακολουθούν τους ανθρώπους
Η αναζήτηση… ξενιστή φαίνεται να λειτουργεί σαν ένα σύστημα αναζήτησης σε στρώσεις.
- Σε μεγαλύτερες αποστάσεις, το διοξείδιο του άνθρακα από την αναπνοή είναι ένα από τα πρώτα σημαντικά σήματα. «Λέει» στα κουνούπια ότι ένα ζωντανό ζώο μπορεί να βρίσκεται κοντά.
- Καθώς πλησιάζουν, η οσμή του σώματος γίνεται πιο σημαντική. Το ανθρώπινο δέρμα απελευθερώνει εκατοντάδες πτητικές ενώσεις, πολλές από τις οποίες διαμορφώνονται από τον ιδρώτα, το σμήγμα (φυσικό έλαιο) και το μικροβίωμα του δέρματος.
- Στη συνέχεια, τα κουνούπια χρησιμοποιούν οπτική αντίθεση, ειδικά πιο σκούρα αντικείμενα ή ρούχα, για να καθοδηγήσουν την πτήση τους. Κοντά στο σώμα, η θερμότητα, η υγρασία και τα θερμικά σήματα τα βοηθούν να αποφασίσουν πού να προσγειωθούν και να ερευνήσουν.
Πρόσφατη έρευνα υποδηλώνει επίσης ότι το κουνούπι Aedes aegypti μπορεί να ανιχνεύσει θερμική υπέρυθρη ακτινοβολία από πηγές θερμοκρασίας δέρματος όταν συνδυάζεται με διοξείδιο του άνθρακα και ανθρώπινη οσμή. Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί τα χαλαρά ρούχα μπορούν να μειώσουν τα τσιμπήματα: εμποδίζουν την πρόσβαση στο δέρμα και επιτρέπουν στα σήματα θερμότητας να διασκορπιστούν.
Γιατί μερικοί γίνονται «μαγνήτες» κουνουπιών
Μερικοί άνθρωποι είναι πιο ελκυστικοί στα κουνούπια, επειδή το σώμα τους παράγει έναν ισχυρότερο ή πιο ελκυστικό συνδυασμό σημάτων. Πιθανοί παράγοντες:
- Υψηλότερη παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα, η οποία μπορεί να συμβεί με μεγαλύτερο μέγεθος σώματος, άσκηση ή εγκυμοσύνη
- Ενώσεις οσμής δέρματος που διαμορφώνονται από τον ιδρώτα, το σμήγμα και τα βακτήρια του δέρματος
- Θερμοκρασία και υγρασία σώματος
- Σκούρα ρούχα ή έντονη οπτική αντίθεση
- Κατανάλωση αλκοόλ (ειδικά μπύρας) σε ορισμένες μελέτες
- Αλλαγές στη θερμότητα, την αναπνοή και τη χημεία του δέρματος που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη
Μια ένωση με ερευνητικό ενδιαφέρον είναι η 1-οκτεν-3-όλη (1-octen-3-ol), γνωστή και ως αλκοόλη μανιταριού, η οποία μπορεί να παραχθεί από έλαια του δέρματος και φαίνεται να επηρεάζει την έλξη σε ορισμένες μελέτες για τα κουνούπια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ένας παράγοντας εξηγεί τα πάντα. Η έλξη για τα κουνούπια είναι ένα συνδυασμένο σήμα, όχι ένα μόνο χαρακτηριστικό.
Έχει σημασία η ομάδα αίματος;
Η ιδέα ότι τα κουνούπια προτιμούν συγκεκριμένες ομάδες αίματος είναι δημοφιλής, αλλά τα στοιχεία είναι πολύ πιο αδύναμα απ’ ό,τι υποθέτουν πολλοί. Οι ειδικοί γενικά δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στη χημεία των οσμών, το διοξείδιο του άνθρακα, τη θερμότητα, την υγρασία και τα οπτικά ερεθίσματα.
Πρακτικά, δεν μπορείτε να αλλάξετε την ομάδα αίματός σας, αλλά μπορείτε να μειώσετε τα σήματα που αξιολογούν τα κουνούπια.
Πώς να γίνετε λιγότερο ελκυστικοί στα κουνούπια
Η καλύτερη προσέγγιση είναι η φυσική προστασία συν τα απωθητικά. Χρήσιμα βήματα:
- Να φοράτε χαλαρά, ανοιχτόχρωμα ρούχα που καλύπτουν το δέρμα
- Να χρησιμοποιείτε εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά
- Να αποφεύγετε τις ώρες αιχμής των κουνουπιών όταν είναι σχετικές με την περιοχή σας
- Αφαιρέστε το στάσιμο νερό γύρω από τα σπίτια
- Χρησιμοποιήστε σίτες παραθύρων, δίχτυα ή ανεμιστήρες
- Περιορίστε το αλκοόλ πριν από την έκθεση σε εξωτερικούς χώρους το βράδυ εάν παρατηρήσετε περισσότερα τσιμπήματα
- Κάντε ντους μετά από έντονη εφίδρωση, όταν είναι εφικτό
Αυτά τα βήματα δεν θα σας κάνουν…. αόρατους στα κουνούπια, αλλά μειώνουν τα ερεθίσματα που εκείνα χρησιμοποιούν, για να εντοπίσουν και να προσγειωθούν πάνω σε ανθρώπους.
Συχνές Ερωτήσεις
Γιατί τα κουνούπια τσιμπούν τους αστραγάλους και τα πόδια;
Τα πόδια και οι αστράγαλοι μπορούν να παράγουν έντονα ερεθίσματα οσμής και συχνά εκτίθενται. Ορισμένα είδη κουνουπιών πετούν επίσης χαμηλά, καθιστώντας τα κάτω άκρα εύκολο στόχο.
Τρέφονται περισσότερο τα κουνούπια μετά την άσκηση;
Συχνά ναι. Η άσκηση μπορεί να αυξήσει την παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα, τη θερμότητα του σώματος, τον ιδρώτα και την οσμή του δέρματος, τα οποία μπορεί να ενισχύσουν τα σήματα αναζήτησης ξενιστή.
Προτιμούν τα κουνούπια σκούρα ρούχα;
Τα σκούρα ρούχα παρέχουν ισχυρότερη οπτική αντίθεση, η οποία μπορεί να βοηθήσει τα κουνούπια να προσανατολιστούν προς ένα άτομο αφού ανιχνεύσουν διοξείδιο του άνθρακα και οσμή.
Μπορεί η διατροφή να με κάνει λιγότερο ελκυστικό για τα κουνούπια;
Καμία τροφή δεν αποτρέπει αξιόπιστα τα τσιμπήματα. Ορισμένοι παράγοντες, όπως η κατανάλωση αλκοόλ, μπορεί να αυξήσουν την έλξη, αλλά τα απωθητικά και τα προστατευτικά ρούχα είναι πολύ πιο αξιόπιστα.
Συμπέρασμα
Τα θηλυκά κουνούπια εντοπίζουν τους ανθρώπους-στόχους, συνδυάζοντας σήματα αντί να βασίζονται σε μία μόνο αίσθηση. Η αναπνοή τα έλκει από πιο μακριά, η οσμή οξύνει τον στόχο, η οπτική αντίθεση καθοδηγεί την πτήση και η θερμότητα ή η υγρασία τα βοηθά να πλησιάσουν.
Γι’ αυτό μερικοί μοιάζουν με «μαγνήτες» κουνουπιών: η χημεία του σώματός τους, η θερμότητα, η αναπνοή και το περιβάλλον δημιουργούν ένα ισχυρότερο προφίλ στόχου. Η καλύτερη άμυνα δεν είναι να προσπαθείς να αλλάξεις ποιος είσαι, αλλά να μειώσεις τα σήματα που μπορούν να ανιχνεύσουν τα κουνούπια και να μπλοκάρεις την πρόσβαση στο δέρμα σου.
