Το τετραήμερο της Δευτέρας 04/09 ως και την Πέμπτη 07/09/2023, μια πρωτοφανής κακοκαιρία (κακοκαιρία «Δανιήλ») έπληξε με διάρκεια και σφοδρότητα αρκετές περιοχές της χώρας, με τη μεγαλύτερη ένταση των φαινομένων στην περιοχή της Θεσσαλίας. Κατά τη διάρκεια της κακοκαιρίας κατεγράφησαν πρωτόγνωρες βροχοπτώσεις, όπως το ημερήσιο ύψος βροχής σε Ζαγορά, Μακρινίτσα και Βόλο, αλλά και μηνιαίο ύψος βροχής (Μακρινίτσα). Προσεγγιστικοί υπολογισμοί δίνουν ότι στη λεκάνη απορροής του Πηνειού ποταμού (η οποία περιλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της Θεσσαλίας) έπεσαν συνολικά πάνω από 5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, νερό που αντιστοιχεί στην κατανάλωση του νερού στην Αττική για 14 χρόνια.
Γράφει ο Δρ. Κ. Λαγουβάρδος*
Η κακοκαιρία αυτή προκάλεσε το θάνατο 17 πολιτών και τεράστιες καταστροφές στη γεωργική γη και τις υποδομές της περιοχής, καταστροφές που ακόμα και σήμερα δεν έχουν πλήρως αποτιμηθεί, ενώ πολλοί κάτοικοι των περιοχών που επλήγησαν αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Η δεύτερη κακοκαιρία που ακολούθησε (κακοκαιρία «Ηλίας», 25-28/09/2023) ευτυχώς δεν είχε ανθρώπινα θύματα, αλλά επιδείνωσε περαιτέρω τα τεράστια προβλήματα στις υποδομές της περιοχής και ενέτεινε ακόμα περισσότερο τα προβλήματα των κατοίκων, τόσο στα αστικά κέντρα, όπως ο Βόλος αλλά και σε πολλά πλημμυρισμένα χωριά του θεσσαλικού κάμπου.
Οι δύο διαδοχικές κακοκαιρίες, σε μεγαλύτερο βαθμό η πρώτη (Δανιήλ) και σε μικρότερο η δεύτερη (Ηλίας), αποτέλεσαν δείγματα της έντασης της κλιματικής αλλαγής και προκάλεσαν σοκ, όχι μόνο στις τοπικές κοινωνίες αλλά και στο σύνολο του ελληνικού πληθυσμού για το πως η κλιματική αλλαγή συντελεί πλέον στην εμφάνιση καιρικών φαινομένων με πρωτόγνωρη ένταση προκαλώντας πρωτοφανείς κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις.Με άλλα λόγια, η ελληνική κοινωνία διαπίστωσε με έναν τραγικό τρόπο ότι μετά την κακοκαιρία Δανιήλ έχουμε μπει πλέον σε μια νέα «κανονικότητα» όσον αφορά στις φυσικές καταστροφές που σχετίζονται με τον καιρό.
Το ερώτημα όμως που μας έρχεται στο μυαλό είναι: έχουμε λάβει το μήνυμα; Έχουμε αντιληφθεί ότι:
- λόγω της επιταχυνόμενης κλιματικής αλλαγής η νέα κανονικότητα περιλαμβάνει φαινόμενα με ακραία συμπεριφορά; Το διαπιστώσαμε άλλωστε πρόσφατα και σε άλλες περιπτώσεις, όπως με τις καταστροφικές πλημμύρες στη Δυτική Κρήτη τον Φεβρουάριο του 2019, με το μεσογειακό κυκλώνα «Ιανό» τον Σεπτέμβριο του 2020 και με τις πλημμύρες στην Ανατολική Κρήτη τον Οκτώβριο του 2022. Ανάλυση όλων των καιρικών γεγονότων που έχουν προκαλέσει σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις από το 2000 και μετά έχει καταδείξει ότι τα ισχυρότερα καιρικά γεγονότα εμφανίζονται πλέον συχνότερα (στην Ελλάδα και στην Ευρώπη)ενώ αναμένεται δυστυχώς η συχνότητα τους να αυξηθεί περαιτέρω μέσα στις επόμενες δεκαετίες.
- πρέπει να προχωρήσουμε άμεσα στο σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων και υπηρεσιών που θα βοηθούν τις Αρχές και τους πολίτες να είναι καλύτερα ενημερωμένοι πριν και κατά τη διάρκεια ενός έντονου ή/και ακραίου καιρικού φαινομένου;
Σχετικά με το τελευταίο ερώτημα, επιγραμματικά σημειώνουμε τους έξι βασικούς άξονες στους οποίους πρέπει να κινηθούμε:
α) Επενδύσεις σε μετρητικά δίκτυα, κυρίως μετεωρολογικά ραντάρ και αυτόματους μετεωρολογικούς σταθμούς.
β) Επιχειρησιακή αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων σε θέματα παρατήρησης και πρόγνωσης καιρού, με ενσωμάτωση της καινοτομίας στις επιχειρησιακές αποφάσεις.
γ) Λειτουργία μόνιμης taskforce ως διεπαφήόλων των επιστημονικών και επιχειρησιακών φορέων της χώρας.
δ) Ολοκληρωμένη και άμεση ενημέρωση των περιφερειακών και τοπικών αρχών, με ταυτόχρονη διασύνδεση τους με τη ροή των πληροφοριών (παρατηρήσεις και προγνώσεις) που απαιτούνται για τη βέλτιστη ετοιμότητα τους.
ε) Διαμόρφωση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης σε τοπικό επίπεδο, λαμβάνοντας υπόψη τις κλιματολογικά χαρακτηριστικά, τις ιδιαιτερότητες και την τρωτότητα της κάθε γεωγραφικής περιοχής της χώρας.
στ) Εκπαίδευση και αξιοποίηση εθελοντικών ομάδων στις δράσεις κατά της διάρκεια εξέλιξης ενός έντονου καιρικού φαινομένου.
Το μήνυμα που έχουμε λάβει από τις καιρικές καταστροφές που έχουμε βιώσει στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια (με αποκορύφωμα τις καταστροφικές πλημύρες της Θεσσαλίας τον Σεπτέμβριο του 2023) μας κατευθύνει να αντιληφθούμε ότι η επιστημονική γνώση σε συνθήκες κλιματικής κρίσης συνιστά ένα πολύτιμο εργαλείο το οποίο είναι σε θέση να βοηθήσει αποτελεσματικά την άμυνα μας απέναντι στα έντονα και ακραία καιρικά φαινόμενα. Οφείλουμε συνεπώς να την αξιοποιήσουμε άμεσα.
*Μετεωρολόγος-Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών
